Antica mappa di Napoli secondo Johann Homann, 1727

En De Vulgari Eloquentia Dante ne detale analizis la vulgaran lingvon de Napolo, pri kio li eble havis nesufiĉan konon, sed li limigis sin ĝin citi kune kun la vulgara lingvo de Gaeta kiel ekzemplo de granda lingva diferencigo inter urboj eĉ inter si tre proksimaj, ĝin enmetante poste en la pli vastan sudan lingvan regionon kiun li nomas Apulia (1).

Cetere, ŝajnas ke Napolo, ĝiaj monumentoj kaj ĝiaj kulturaj riĉaĵoj ne estis tre ĉeestaj en la pensoj de Dante. Oni povus male diri ke la malinklino de la poeto al la franca politiko generis en li, kiel flankan efikon, ankaŭ relativan malentuziasmon pri tiu urbo. Fakte, je la tempo de Dante, la Napola regno estis en la manoj de familio de Anĵuo de la Sicilia branĉo, al kiuj la poeto sentis tiun saman impetan antipation kiun li manifestis sen mezaj vortoj rilate la francan regantan dinastion. Antipatio ŝuldata al la fakto ke kaj unu kaj la alia regantoj estis aliancanoj de la papo, renversis la ŝvaban monarĥion, al kiu iris la simpatioj de la poeto, kaj estis malamikoj de tiu imperio kies restarigon Dante sopiris.

Fakto estas ke la ununura punkto en la Dia Komedio kie estas eksplicite citita la napola urbo estas en la tria kanto de Purgatorio (versoj 25-27). Dante, de antaŭ nelonge elirinta de la tenebroj de la Infero al la suna lumo, revidas la unuan fojon sian ombron kaj, ne vidante tiun de Vergilio apud la sian, dum momento ektimas, ĉar li timas ke la granda poeto lin forlasis.

Publio Virgilio Marone

Vergilio lin trankviligas, kaj memorigas al li ke ekde kiam li mortis, en Brindisi, lia korpo troviĝas enterigita  en Napolo, do li ne plu povas havi ombron.

Vespero è già colà dov’ è sepolto
lo corpo dentro al quale io facea ombra;
Napoli l’ha, e da Brandizio è tolto.

Jen kiel tiuj ĉi versoj estis tradukitaj napolen de Nazario Napoli Bruno:

È ssera, ’o ssaje, lla mo addó sta atterrato
’o cuorpo mio c’allora ombra faceva,
’a Brinnese po’ a Nnapule purtato.

Kaj jen kiel la samajn versojn tradukis al esperanto Enrico Dondi

Vesperas kie en la mortosolo
la korp’ ombranta por eterno dormas:
Brindiz’ ĝin kaptis, tenas nun Napolo.

Krom la unuaj tri kantoj de Purgatorio kaj la kantoj unua kaj tridektria de Paradizo, antaŭ nelonge tradukitaj de Nazario Napoli Bruno, ni de Dantepoliglotta ne disponas pri tradukoj en la napola de tiuj du kantikoj nek ni scias ĉu ili estis iam ajn tradukitaj.

Mankas informoj ankaŭ pri niaj du napolaj tradukistoj de la Infero: Domenico Jaccarino (1840 – 1894), originala kaj genia ĝentlemano de la deknaŭa jarcento kiu elmontras longan liston de titoloj en la frontispico de sia Dante Popolare o la Divina Commedia in dialetto napolitano (Popola Danto aŭ la Dia Komedio en la napola dialekto), kaj Matilde Donnarumma, rafinita poetino kiun ni supozas parenco de la kantistino Elvira Donnarumma (1883-1933), fama interpretisto de la napola kanzono.

Kelkaj informoj pri Domenico Jaccarino alvenis al Dantepoliglotta en 2015 (alklaku ĉi tie).

——-

Aprilo 2013. Dantepoliglotta ricevas tre ĝentilan leteron de sinjorino Matilde Donnarumma, kiu informas nin ke ŝi ne estas parenco de la kantistino Elvira Donnarumma, kiel ni imagis, sed estas pranepino de la eldonisto Luigi Pierro, mastro de la samnoma prestiĝa eldonejo aktiva en Napolo inter la fino de la deknaŭa jarcento kaj la unuaj jardekoj de la dudeka.  Matilde Pierro Donnarumma finis sian tradukon de la Infero en la unuaj sesdekaj jaroj.  La unuaj kantoj estis publikigitaj kaj disvastigitaj ĉiusemajne en la gazetkioskoj ekde januaro 1965, kaj estis diskonigitaj pere de la ĉi-suba flugfolio:

Januaro 2016.-  Matilde Pierro Donnarumma anoncis sian tradukon al la napola dialekto, en tercinoj, de la tuta Purgatorio, ankoraŭ ne eldonita. Alklaku ĉi tie se vi volas legi la tradukon de Kanto XXVI. La verkon de Matilde Pierro Donnarumma priskribas artikolo aperinta la 6-an de Januaro 2016, en Corriere del Mezzogiorno, napola suplemento de Corriere della Sera (alklaku ĉi tie).


[1] De Vulgari Eloquentia, I, IX, 4 e I, XII, 7-9.

Homann, Castel dell’ovo, Napoli, 1734